દિવાળી 2026: લક્ષ્મી પૂજનની તારીખ, મુહૂર્ત અને શુભેચ્છાઓ

દિવાળીનો અર્થ અને મહત્વ

દીપાવલીનો અર્થ છે "દીવાઓની હારમાળા". ઉત્તર ભારતમાં આ તહેવાર કારતક મહિનાની અમાસે ઉજવાય છે, જ્યારે ગુજરાતી અમાંત પંચાંગ પ્રમાણે આ દિવસ આસો વદ અમાસ છે, એટલે કે વર્ષની છેલ્લી અને સૌથી અંધારી રાત. વર્ષ 2026માં લક્ષ્મી પૂજનનો મુખ્ય દિવસ રવિવાર, 8 નવેમ્બર છે. આ રાત્રે ઘર, દુકાનો અને શેરીઓ દીવા અને રોશનીથી ઝગમગી ઊઠે છે, જાણે કહેતી હોય કે સૌથી અંધારી રાતને પણ પ્રકાશથી ભરી શકાય છે. મોટા ભાગના હિંદુ પરિવારો માટે આ વર્ષનો સૌથી મોટો તહેવાર છે. જૈન સમાજ આ દિવસે ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણને યાદ કરે છે અને શીખ સમાજ બંદી છોડ દિવસ ઉજવે છે.

દિવાળી સફાઈ, નવી શરૂઆત અને કૃતજ્ઞતાનો તહેવાર છે. લોકો ઘરની સાફસફાઈ અને રંગરોગાન કરે છે, નવાં કપડાં ખરીદે છે, મીઠાઈ અને નાસ્તા બનાવે છે, સગાંવહાલાંને મળે છે અને ધન માટે મા લક્ષ્મી તથા બુદ્ધિ માટે ગણપતિની પૂજા કરે છે. વેપારીઓ જૂના હિસાબ બંધ કરીને નવા ચોપડા શરૂ કરે છે, એટલે ગુજરાતના વેપારી સમાજ માટે આ નવા હિસાબી વર્ષની શરૂઆત પણ છે.

દિવાળીની કથાઓ

શ્રીરામનું અયોધ્યા આગમન

સૌથી પ્રિય કથા રામાયણમાંથી છે. ચૌદ વર્ષના વનવાસ અને રાવણ પરના વિજય પછી શ્રીરામ, માતા સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે અયોધ્યા પાછા ફર્યા. અયોધ્યાવાસીઓ એટલા ખુશ થયા કે અમાસની અંધારી રાતે પોતાના રાજાના સ્વાગત માટે તેમણે દરેક ગલીમાં ઘીના દીવા પ્રગટાવ્યા. દીવા પ્રગટાવવાની એ જ પરંપરા આજે પણ ચાલી આવે છે.

મા લક્ષ્મી અને સમૃદ્ધિની રાત

પુરાણો પ્રમાણે મા લક્ષ્મી સમુદ્ર મંથનમાંથી પ્રગટ થયાં હતાં. માન્યતા છે કે દિવાળીની રાત્રે તેઓ એવાં ઘરોમાં પધારે છે જે સ્વચ્છ, પ્રકાશિત અને પરસ્પર પ્રેમથી ભરેલાં હોય. એટલે જ લોકો બારણાં ખુલ્લાં રાખે છે, મુખ્ય દ્વારે દીવો મૂકે છે, રંગોળી પૂરે છે અને ઘરની અંદર આવતાં માતાજીનાં નાનાં પગલાં દોરે છે. તેમની સાથે ગણપતિની પૂજા થાય છે, કારણ કે બુદ્ધિ વિના ધનનો કોઈ અર્થ નથી. ઘણા પરિવારો દેવતાઓના ખજાનચી કુબેરની પણ પૂજા કરે છે.

2026માં દિવાળીના દિવસો

• ધનતેરસ, શુક્રવાર 6 નવેમ્બર: આરોગ્યના દેવ ધન્વંતરિનો દિવસ. લોકો સોનું, ચાંદી, વાસણ કે નવી સાવરણી ખરીદે છે, ઘરેણાં અને સિક્કાને દૂધથી ધોઈને પૂજે છે અને સાંજે બારણે યમનો દીવો કરે છે.
• કાળી ચૌદસ (નરક ચતુર્દશી), શનિવાર 7 નવેમ્બર: શ્રીકૃષ્ણે નરકાસુરનો વધ કર્યો તેની યાદ. ગુજરાતમાં ઘણા પરિવારો હનુમાનજી અને મા કાળીની પૂજા કરે છે અને ચાર રસ્તે કકળાટ કાઢવાની લોકપરંપરા પણ જોવા મળે છે.
• દિવાળી અને લક્ષ્મી પૂજન, રવિવાર 8 નવેમ્બર: તહેવારની મુખ્ય રાત, ચોપડા પૂજન, દીવા અને મીઠાઈ સાથે.
• બેસતું વર્ષ, ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટ, મંગળવાર 10 નવેમ્બર: ગુજરાતી નવું વર્ષ. આ જ દિવસે શ્રીકૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકીને વ્રજવાસીઓની રક્ષા કરી તેની યાદમાં મંદિરોમાં અન્નકૂટ ધરાવાય છે. 2026માં અમાસ 9 નવેમ્બરે બપોર સુધી ચાલતી હોવાથી વચ્ચે એક દિવસનો ગાળો (પડતર દિવસ) આવે છે.
• ભાઈબીજ, બુધવાર 11 નવેમ્બર: બહેનો ભાઈને ચાંદલો કરી તેના લાંબા આયુષ્યની પ્રાર્થના કરે છે અને ભાઈ બહેનના ઘરે જમવા જાય છે.

લક્ષ્મી પૂજન અને ચોપડા પૂજનની વિધિ

પૂજા સામગ્રી

• લાલ કપડા પર મા લક્ષ્મી અને ગણપતિની મૂર્તિ કે છબી
• પાણી, આંબાનાં પાન અને શ્રીફળવાળો કળશ
• કંકુ, હળદર, ચોખા, ચંદન અને થોડા સિક્કા
• દીવા (આખી રાત બળે એવો ઓછામાં ઓછો એક મોટો ઘીનો દીવો), અગરબત્તી અને કપૂર
• કમળ કે ગલગોટાનાં ફૂલ અને હાર
• પ્રસાદ માટે ધાણી-પતાસાં, મીઠાઈ, ફળ અને સૂકો મેવો
• નવા ચોપડા, તિજોરી કે નવી ડાયરી, ચોપડા પૂજન માટે

પૂજાનાં પગલાં

1. દિવસે આખા ઘરની સફાઈ કરો, બારણે રંગોળી પૂરો અને આસોપાલવ કે આંબાનાં પાનનું તોરણ બાંધો.
2. સાંજે સ્નાન કરીને નવાં કે સ્વચ્છ કપડાં પહેરો.
3. બાજઠ પર લાલ કપડું પાથરો, ચોખાની નાની ઢગલી કરી તેના પર કળશ મૂકો. મા લક્ષ્મીની ડાબી બાજુ ગણપતિને બિરાજમાન કરો.
4. મોટો ઘીનો દીવો પ્રગટાવો અને પરિવારના કલ્યાણનો સંકલ્પ લો.
5. સૌથી પહેલાં કંકુ, ચોખા, ફૂલ અને મીઠાઈથી ગણપતિની પૂજા કરો.
6. પછી મા લક્ષ્મીને કંકુ, ફૂલ, સિક્કા, ધાણી-પતાસાં અને મીઠાઈ અર્પણ કરો અને "ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ"નો જાપ કરો.
7. નવા ચોપડા પર કંકુથી સાથિયો દોરો, "શુભ" અને "લાભ" લખો, "શ્રી" લખીને ચોપડા, તિજોરી અને ઓજારોની પૂજા કરો.
8. આખો પરિવાર સાથે મળીને લક્ષ્મી-ગણેશની આરતી કરે.
9. બારણું, બારીઓ, રસોડું, પાણિયારું અને તુલસી ક્યારા પાસે દીવા મૂકો અને સૌને પ્રસાદ વહેંચો.

2026નું મુહૂર્ત

અમાસ તિથિ 8 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે આશરે 11:27 વાગ્યાથી 9 નવેમ્બરે બપોરે આશરે 12:31 વાગ્યા સુધી રહેશે. નવી દિલ્હી માટે લક્ષ્મી પૂજન મુહૂર્ત સાંજે આશરે 5:54 થી 7:50 વાગ્યા સુધી છે, જ્યારે પ્રદોષ કાળ (આશરે 5:31 થી 8:09) અને સ્થિર વૃષભ લગ્ન સાથે હોય છે. ઘણા વેપારીઓ ચોઘડિયા જોઈને શુભ, લાભ કે અમૃતના ચોઘડિયામાં ચોપડા પૂજન કરે છે, અને કેટલાક મધ્યરાત્રિના નિશીથ કાળમાં પણ પૂજા કરે છે. આ સમય નવી દિલ્હીના છે; ગુજરાતમાં સૂર્યાસ્ત મોડો થતો હોવાથી અમદાવાદ, સુરત કે રાજકોટ માટે તમારા શહેરનું પંચાંગ ચોક્કસ જુઓ.

ગુજરાતમાં દિવાળી અને બેસતું વર્ષ

ગુજરાતમાં દિવાળીની મોસમ વાઘ બારસથી શરૂ થાય છે, જ્યારે ગાય અને વાછરડાંની પૂજા થાય છે. ઘરોમાં અઠવાડિયાઓ પહેલાંથી મઠિયાં, ચોળાફળી, ઘૂઘરા, સુંવાળી અને મોહનથાળ જેવી વાનગીઓ બનવા લાગે છે. દિવાળીની રાત્રે ચોપડા પૂજન થાય છે અને બીજા દિવસે પડતર હોય ત્યારે પણ ઘરોમાં રોશની ચાલુ રહે છે. ત્યાર પછીની કારતક સુદ એકમ બેસતું વર્ષ છે, જે 2026માં મંગળવાર, 10 નવેમ્બરે છે અને આ દિવસથી વિક્રમ સંવત 2083 શરૂ થશે. વહેલી સવારે "સબરસ" એટલે કે મીઠું વેચનારાઓ પાસેથી મીઠું ખરીદવાની પરંપરા છે, જેને સમૃદ્ધિનું શુકન ગણાય છે. લોકો નવાં કપડાં પહેરી મંદિરે દર્શન કરવા જાય છે, વડીલોને પગે લાગે છે અને સૌને "સાલ મુબારક" અને "નૂતન વર્ષાભિનંદન" કહે છે. સગાંવહાલાંને ત્યાં મળવા જવાનો આ સમય છે. 11 નવેમ્બરે ભાઈબીજ આવે છે, અને દુકાનો સામાન્ય રીતે લાભ પાંચમે ફરી ખૂલે છે.

સુરક્ષિત અને પર્યાવરણને અનુકૂળ દિવાળી

• પ્લાસ્ટિકના શણગારને બદલે માટીના દીવા અને એલઇડી લાઇટ વાપરો, અને જરૂર ન હોય ત્યારે બંધ રાખો.
• ફટાકડા ફોડો તો સ્થાનિક નિયમોનું પાલન કરો, જ્યાં પરવાનગી હોય ત્યાં ગ્રીન ફટાકડા પસંદ કરો અને પાસે પાણીની ડોલ રાખો.
• બાળકો, વડીલો અને પાળેલાં પ્રાણીઓનું ધ્યાન રાખો; મોટા અવાજથી પશુ-પક્ષીઓ ડરી જાય છે.
• દીવા પાસે સુતરાઉ કપડાં પહેરો અને પડદા પાસે સળગતી મીણબત્તી ક્યારેય ન છોડો.
• ફૂલો, ચોખાના લોટ કે કુદરતી રંગોથી રંગોળી પૂરો.
• ઘરે બનાવેલી મીઠાઈ, છોડ કે સ્થાનિક હાથબનાવટની વસ્તુઓ ભેટમાં આપો અને જરૂરિયાતમંદો સાથે ખુશી વહેંચો.

દિવાળી અને નવા વર્ષની શુભેચ્છા કેવી રીતે મોકલવી

દિવાળી અને બેસતા વર્ષે સૌથી વધુ શુભેચ્છાઓ મોકલાય છે, એટલે તમારો સંદેશ ખાસ બનાવવા સંબંધ પ્રમાણે શુભેચ્છા પસંદ કરો, પછી ભલે તે મિત્ર હોય, ભાઈ-બહેન, જીવનસાથી કે ગ્રાહક, અને દીવાવાળી ડિઝાઇનમાં તમારું નામ ઉમેરીને દિવાળી કાર્ડ બનાવો. કાર્ડ ડાઉનલોડ કરીને વોટ્સએપ પર મોકલો કે સ્ટેટસમાં મૂકો. વેપારીઓ ધનતેરસ કે દિવાળીની સવારે ગ્રાહકોને કાર્ડ મોકલી શકે છે, જ્યારે પરિવાર અને મિત્રોને દિવાળીની રાત્રે કે બેસતા વર્ષની સવારે "સાલ મુબારક" કાર્ડ મળે તો વધુ ગમે છે.