નામકરણ: બાળકના જીવનનો પહેલો સંસ્કાર-પ્રસંગ
ઘરમાં બાળકનો જન્મ થાય એટલે આખું કુટુંબ ખુશીથી ઝૂમી ઊઠે છે. દાદા-દાદી, નાના-નાની, ફઈબા, મામા અને કાકા-કાકી સૌ નાનકડા મહેમાનને જોવા આતુર હોય છે. આ ખુશીનો પહેલો મોટો પ્રસંગ એટલે નામકરણ. હિંદુ સોળ સંસ્કારોમાં નામકરણ સંસ્કારનું વિશેષ સ્થાન છે, કારણ કે નામ સાથે બાળકની ઓળખ જીવનભર જોડાયેલી રહે છે.
ગુજરાતમાં ઘણા પરિવારોમાં જન્મના છઠ્ઠા દિવસે છઠ્ઠીની વિધિ થાય છે. માન્યતા છે કે આ રાત્રે વિધાતા બાળકના લેખ લખવા આવે છે, એટલે પારણા પાસે કાગળ, કલમ અને દીવો મૂકવામાં આવે છે. કેટલાક પરિવારોમાં બારમા દિવસે, સવા મહિને કે કોઈ શુભ દિવસ જોઈને નામકરણ રાખવામાં આવે છે. દરેક સમાજ અને કુટુંબની પરંપરા અલગ હોય છે, એટલે તારીખ નક્કી કરતાં પહેલાં ઘરના વડીલો કે ગોરમહારાજની સલાહ લેવી સારી.
ફઈબા અને નામ પાડવાની મીઠી વિધિ
ગુજરાતી પરિવારમાં નામકરણનું સૌથી પ્રેમાળ પાત્ર એટલે ફઈબા. ઘણાં ઘરોમાં નામ પાડવાનો હક ફઈબાનો ગણાય છે. પારણામાં કે પીપળાના પાન પર બાળકને સુવડાવી, ચાર ખૂણે ચાદર પકડીને ઝોળી ઝુલાવવામાં આવે છે અને ફઈબા ગાય છે: "ઓળી ઝોળી પીપળ પાન, ફઈએ પાડ્યું ... નામ." આ ગીત સાંભળતાં જ આખું ઘર હસી પડે છે. ફઈબાને ભેટ આપવાનો રિવાજ પણ ઘણા સમાજોમાં છે.
ઘણા પરિવારો જન્મ સમય પ્રમાણે રાશિ જોઈને પહેલો અક્ષર નક્કી કરે છે અને પછી તે અક્ષરથી શરૂ થતું નામ પસંદ કરે છે. કેટલાક પરિવારો દેવી-દેવતા, કુળદેવી કે દાદા-દાદીના નામ પરથી પ્રેરણા લે છે. નામ નક્કી થયા પછી ઘણાં ઘરોમાં નાની પૂજા, હવન કે સત્યનારાયણની કથા પણ રાખવામાં આવે છે.
ડિજિટલ આમંત્રણ કેમ અનુકૂળ છે
નવજાત બાળક અને માતાની સંભાળ વચ્ચે ઘરે-ઘરે જઈને આમંત્રણ આપવું પરિવાર માટે મુશ્કેલ હોય છે. વળી ઘણા સ્વજનો બીજા શહેર કે પરદેશમાં રહેતા હોય છે. આવા સમયે એક સુંદર ડિજિટલ કાર્ડ બનાવીને WhatsApp પર મોકલવું સૌથી સરળ રીત છે. કાર્ડમાં બાળકનો નાનકડો ફોટો મૂકી શકાય, જેથી સગાં-સંબંધીઓ પ્રસંગ પહેલાં જ નાનકડા મહેમાનની ઝલક જોઈ શકે.
આ પેજ પરથી તમે થોડી જ મિનિટોમાં કાર્ડ બનાવી શકો છો. તૈયાર લખાણમાંથી એક પસંદ કરો અથવા તમારા શબ્દોમાં લખો, વિગતો ભરો અને કાર્ડ ડાઉનલોડ કરો.
નામકરણના આમંત્રણમાં શું લખવું
- મંગલ શરૂઆત: "॥ શ્રી ગણેશાય નમઃ ॥", કુળદેવીનું નામ કે "જય શ્રી કૃષ્ણ".
- પ્રસંગનું નામ: નામકરણ વિધિ, છઠ્ઠી, નામ પાડવાનો પ્રસંગ કે પારણાનો પ્રસંગ.
- બાળકની ઓળખ: "અમારા લાડકવાયા", "અમારી લાડલી" કે "ચિ. [પિતાનું નામ] ના પુત્ર/પુત્રી". નામ વિધિમાં જાહેર કરવાનું હોય તો કાર્ડમાં ન લખો.
- તારીખ, વાર અને સમય: વિધિનો સમય અને ભોજન હોય તો તેનો સમય.
- સ્થળ: ઘરનું સરનામું, વાડી કે હોલ; સાથે લોકેશન મોકલો.
- આમંત્રક: દાદા-દાદી અને માતા-પિતાનાં નામ, "સ્નેહાધીન" લખીને.
કાર્ડ બનાવવાની રીત
- ઉપર આપેલા ફોર્મમાં બાળક માટેનું સંબોધન કે નામ લખો.
- તારીખ, વાર, સમય અને સ્થળની વિગત ભરો.
- તૈયાર લખાણમાંથી તમારા પરિવારને ગમે તેવું લખાણ પસંદ કરો.
- ઇચ્છા હોય તો બાળકનો કે પરિવારનો ફોટો ઉમેરો.
- પ્રિવ્યૂ ધ્યાનથી વાંચો, પછી કાર્ડ ડાઉનલોડ કરીને WhatsApp પર મોકલો.
થોડી ઉપયોગી સલાહ
નામ જાહેર કરવું કે સરપ્રાઇઝ રાખવું?
કેટલાક પરિવારો નામ પહેલેથી જ નક્કી કરીને કાર્ડમાં લખે છે, જ્યારે ઘણા પરિવારો ફઈબા વિધિમાં નામ પાડે ત્યાં સુધી સરપ્રાઇઝ રાખે છે. સરપ્રાઇઝ રાખવું હોય તો કાર્ડમાં ફક્ત "અમારા લાડકવાયાનું નામકરણ" લખો અને વિધિ પછી નામ સાથેનો આભાર સંદેશ મોકલો.
બાળક અને માતાની સંભાળ
નવજાત બાળક સાથે લાંબો કાર્યક્રમ થકવી નાખનારો બની શકે છે. વિધિ ટૂંકી રાખો, મહેમાનોની સંખ્યા મર્યાદિત રાખો અને આમંત્રણમાં જ સમય સ્પષ્ટ લખો. બાળકને વારંવાર હાથમાં લેવાથી બચવા માટે પરિવારજનો નમ્રતાથી ધ્યાન રાખી શકે છે.
યાદી અને આભાર સંદેશ
પ્રસંગના આગલા દિવસે ટૂંકો યાદી સંદેશ મોકલો. વિધિ પછી બાળકના નવા નામ અને ફોટા સાથે આભાર સંદેશ મોકલવાથી જે સ્વજનો આવી ન શક્યા તેઓ પણ ખુશીમાં સહભાગી બને છે. નીચે આવા તૈયાર મેસેજ આપેલા છે, જે તમે તમારી રીતે બદલી શકો છો.
નામકરણના આમંત્રણના થોડા નમૂના
દરેક પરિવારની બોલી અને લાગણી અલગ હોય છે. કેટલાક પરિવારો પરંપરાગત ભાષા પસંદ કરે છે, જેમ કે "પ્રભુકૃપાથી અમારા કુળદીપકના નામકરણ સંસ્કાર પ્રસંગે આપ સહકુટુંબ પધારી આશીર્વાદ આપશો." બીજા પરિવારો હળવું અને પ્રેમાળ લખાણ પસંદ કરે છે, જેમ કે "અમારા ઘરના નાનકડા રાજાને નામ મળવાનું છે, તમે આવશો ને?" મોટા ભાઈ કે બહેનના નામે "ટહુકો" લખવાની ગુજરાતી પરંપરા પણ નામકરણના કાર્ડમાં ખૂબ સુંદર લાગે છે.
દીકરીના જન્મ પર ઘણા પરિવારો "અમારા ઘરે લક્ષ્મીજી પધાર્યાં છે" એવું લખીને ખુશી વ્યક્ત કરે છે. દીકરો હોય કે દીકરી, બાળકનું સ્વાગત એકસરખા પ્રેમથી થાય એવું લખાણ આજના સમયમાં વધુ પસંદ કરાય છે.
પ્રસંગ પછીની યાદગીરી
નામકરણ એ બાળકના જીવનનો પહેલો પ્રસંગ છે, એટલે આમંત્રણ કાર્ડ પણ એક યાદગીરી બની જાય છે. ઘણા માતા-પિતા આ કાર્ડ બાળકના પહેલા વર્ષના ફોટો આલ્બમમાં સાચવી રાખે છે. કાર્ડ ડાઉનલોડ કર્યા પછી ફોનમાં અલગ ફોલ્ડરમાં રાખો, જેથી પહેલા જન્મદિવસે કે મોટા થયા પછી બાળકને બતાવી શકાય કે તેનું નામ કેવા પ્રેમથી પાડવામાં આવ્યું હતું.